درياچه اروميه

---

درياچه اروميه بزرگترين سطح آبي كشور بوده كه مابين دو استان آذربايجان غربي و شرقي قرار دارد . ميانگين طول ان  بطور تقريب 140 كيلومتر و پهناي ان بين 16 الي 63 كيلومتر متغير است . وسعت درياچه بر اساس عكس هاي ماهوارهاي در سال 1990 معادل 5263 كيلومتر مربع بر اورد شده است ،  اما مساحت متوسط درياچه را در حدود 5500 كيلومتر مربع تخمين زده اند.عمق متوسط اين درياچه 4/5 متر و حداكثر عمق 13 متر در شمال درياچه و حجم تقريبي آن 31 ميليارد متر مكعب مي باشد

درياچه اروميه از دو محيط آبي و خشكي تشكيل شده است :
 1- محيط آبي
 2- محيط خشكي

اهميت و ارزش پارك ملي :
-  ارزش حفاظتي به جهت داشتن انواع گونه هاي حيات وحش
-  ارزش حفاظتي به جهت داشتن انواع گونه هاي پوشش گياهي در سطح جزاير
-   ايجاد تعادل طبيعي در منطقه آذربايجان
-  ارزش توريستي ، تفريحي و اجتماعي
-  داشتن عناويني بمانند : پارك ملي ، اندو ختگاه زيست سپهر و تالاب بين المللي
-   ارزش طبي ( لجن درماني )
-  ذخيره گاه زيست سپهر
-  تالاب بين المللي ( ثبت شده در كنوانسيون رامسر )

جزاير پارك ملي درياچه اروميه :
 پارك ملي درياچه اروميه شامل 102 جزيره بزرگ و كوچك مي باشد كه مهمترين آنها عبارتند از :
جزيره كبودان ( قويون داغي ) با 3125 هكتار مساحت
جزيره اشك با 1250 هكتار مساحت
جزيره اسپير با 1250 هكتار مساحت
جزيره آرزو با 800 هكتار مساحت
جزاير نهگانه ( محل تخمگذاري پرندگان)

مشخصات حوزه آبریز دریاچه ارومیه :
وسعت حوزه : 51876 كيلومتر مربع
عمده ترين اجزاي تشكيل دهنده 
تپه ها                               21 0/0
نواحي كوهستاني                38 0/0
فلاتها و تراسهاي فوقاني       2/11 0/0
 

منابع آب دریاچه ارومیه  :                                                    
 21رودخانه دائمي و 7 رود خانه فصلي و 39 مسيل
 چشمه هاي داخل درياچه
 بارشهاي مستقيم باران و برف

ویژگیهای زیستی دریاچه ارومیه :
1- حوضه درياچه اروميه جزو تقسيم بندي هاي مركز تنوع گياهان WWF  و IUCN    قرار دارد .               
2- در حوضه اكولوژيكي درياچه اروميه 546 گونه گياهي به ثبت رسيده است .
جوامع گياهي اصلي عبارتند از :
گياهان شور پسند  ( Halophytic   )
گياهان شن پسند ( pseammaphytic  )
گياهان خشكي زي ( Xerophytic )
گياهان آب پسند ( Hydrophtic   )
3- درياچه اروميه شامل انبوه فراواني از جلبك هاي سبز – آبي مي باشد .
توليد بالاي اين جلبكها اساس زنجيره غذايي را ايجاد مينمايد .
4- در حوزه اكولوژيكي درياچه اروميه ،27 گونه پستاندار ،  212 گونه پرنده ، 41 گونه خزنده ، 7 گونه دوزيست و 26 گونه ماهي وجود دارد .
5- درياچه اروميه زيستگاه زمستان گذراني گروههاي بزرگي از مرغان آبزي  ( بويژه اردكها و مرغان دراز پا Waders ) مي باشد . علاوه بر اين بزرگترين كلنيهاي توليد مثلي فلامينگو در ايران و همچنين پليكان سفيد را پذيرا مي شود .
6- دو نوع از پستانداران در معرض نابودي به جزاير پارك ملي درياچه اروميه معرفي و در آنجا جمعيت آنها افزايش يافت . اين دو نوع پستاندار گوزن زرد ايراني  Dama  mesopotamica و قوچ و ميش ارمني  Ovis  orientalis  gimelini  مي باشد .  
7- مهمترين بي مهره آبزي درياچه اروميه  Artemia  urmiana  مي باشد كه يك گونه ميگوي بومي آب شور است . اين جانور از رده سخت پوستان بوده و تامين كننده غذاي بسياري از گونه هاي مهم پرندگان ( فلامينگو ) مي باشد .
8- در درياچه اروميه تعداد زيادي زيستگاه هاي آبي و خشكي وجود دارد . 17 سايت بحراني شامل خود درياچه بعضي زيستگاه هاي خشكي مهم و تالابهاي اطراف درياچه به عنوان مهمترين نواحي جهت مديريت حفاظتي و حمايتي مطرح شده اند .

گونه هاي در معرض تهديد پرندگان ثبت شده در حوزه اكولوژيكي درياچه اروميه(سال 1379 IUCN)
با كلان كوچك  -   اردك بلوطي  -  غاز پيشاني سفيد كوچك  -   خروس كولي دشتي -  عروس غاز -  ميش مرغ -  اردك مرمري -  متاي پاسرخ -   اردك سرسفيد -  دليجه كوچك

---

بازار شهر ارومیه

نشاني بنا : بازار اروميه در گوشه جنوب شرقي شهر اروميه واقع گرديده است كه در حال حاضر بخش عمده و سالم آن در بين خيابانهاي امام - عسگرآبادي - اقبال و مهاباد (منتظري ) محصور مي باشد

طول و عرض بنا : حدودا 100 * 300 متر 
كاربري قبلي و فعلي و پيشنهادي بنا : تجاري – اجتماعي
واحدهاي مختلفي مي باشد از جمله مسجد جامع شهر در اين محدوده قرار گرفته كه بنائيست مربوط به قرن 6 ه. ق.
ولي قديمي ترين بخشهاي باقيمانده محدوده بازار از دوره صفويه به بعد مي باشند , مخصوصا حمامهائي از دوره زنديه و قاجار باقي مانده كه نمايانگر ذوق معماري دوره هاي مختلف مي باشند. هر راسته و بخشي از اين مجموعه داراي فرم و شكل بندي خاص خود مي باشد. وجود تيمچه ها , سراها , مسجد , حمامها , تماما دال بر آباداني و تحرك اين بخش از شهر در زماني نه چندان دور مي باشد
از خصوصيات بارز اين مجموعه سادگي معماري آن است , با وجود تفاوتهائي كه از نظر فرم در طاقها و چشمه و گنبدهاي بازار مشاهده مي شود , هيچ نوع تنوعي از حيث تكنيك هنري مانند كاشيكاري , گچبري , سنگ كاري و دربهاي قديمي پركار چوبي در بازار ديده نمي شود , مصالح تمام راسته بازارها و چهارسوها از آجر انتخاب و اكثرا حتي فاقد اندود ساده گچ نيز مي باشند
تنها تنوع مجموعه ذوق و سليقه معماران دوره هاي مختلف است كه هر كدام با انتخاب فرمي خاص از نظر شكل قوسها , اثري از خود به يادگار گذاشته اند
در سالهای گذشته این اثر تاریخی ( بازار ارومیه ) مورد مرمت و بازسازی قرار گرفت که در ذیل به آنها اشاره میشود :
گزارشات اجمالي مرمت و حفاظت بنا :
 - احيا طاق و گنبدهاي فروريخته سقف پوششي راسته هاي حلبي سازان - اجلال - مسگران - آقا رضي - چاقو سازان - سنگ تراشان – نقاشان
 - مرمت نماي آجري راسته
 - مرمت و استحكام بخشي گنبدهاي آسيب ديده راسته عطاران و بزازان
 - احيا گرمابه آخوند و بخشي از راسته بازار ميرزا حسين آقا كه در اثر بمباران هوائي دشمن تخريب گشته بود
 - مرمت و احياي نماي داخلي تيمچه صدريه
- مرمت بخشي از نماي سراي حاج ابراهيم
 - بازسازي و احياي جداره نماي بازار بر ميدان ولايت فقيه
 - اجراي سردرهاي ورودي بازار در بر ميدان ولايت فقيه , ورودي راسته اجلال - ورودي راسته حلبي سازان
 - ورودي راسته عطاران , بلورفروشان و ورودي راسته حاج ابراهيم

---

مسجد جامع ارومیه

مسجد جامع اروميه از بناهاي نيمه دوم سده هفتم هجري قمري است. اين مسجد در وسط بازار قرار دارد و داراي صحن بزرگ و شبستان آجري وسيع است كه قسمت اصلي وسطي  آن با گنبدي بلند پوشيده شده است. محراب مسجد از نظر گچبري و خطوط از زيباترين آثار هنري مغول بوده و ارتفاع آن 82/7 متر و عرض آن 48/5 متر است. البته محراب در سال 676  هجري قمري بدست استاد عبدالمؤمن تبريزي گچبري شده و شايد خود مسجد از اين تاريخ قديمي تر باشد. مسجد در سال 1184 هجري قمري بدستور رضا قلي خان بيگلر بيگي ايل افشار و حاكم اروميه تعمير شده است
نشاني بنا : اين بنا در جنوب شرقي شهر اروميه واقع شده است و در حال حاضر در بين خيابانهاي اقبال مجاور مجموعه بازار قديمي محصور مي باشد
طول و عرض بنا : 68*33 متر
كاربري فعلي و قبلي و پيشنهادي بنا : مذهبي
توصيف بنا و شرح گذشته بنا : اين مسجد كه در دوره هاي مختلف تكميل گرديده و به صورت امروزي ساخته شده شامل مجموعه آثاري از دوره هاي مختلف به شرح ذيل مي باشد:
1-   شبستان گنبد دار قديمي كه در واقع هسته اوليه بنا را تشكيل مي دهد و در ساختمان آن تمام مشخصات يك بناي قديمي و معماري اسلامي را مي توان مشاهده نمود , به احتمال قريب به يقين ساختمان اين قسمت مربوط به دوره سلجوقيان ( قرن 6 ه. ق ) مي باشد .
2-      داخل شبستان گنبد دار محراب گچبري نفيسي قرار دارد كه در تاريخ 676 ه.ق زمان حكومت ايلخانيان با بهترين اسلوب و در حجمي بسيار بزرگ ساخته شده
3-      چهل ستون قديمي متصل به شبستان گنبد دار كه زمان ساختمان آن جديد تر از شبستان اصلي به نظر مي رسد و در خاكبرداري از كف آن مقداري اشياي شكسته متعلق به دوره ايلخاني بدست آمده .
  4- حجرات قديمي اطراف صحن مسجد كه مربوط به اولين دوره زنديه بوده و سنگ نوشته موجود , زمان احداث آن را در مورخه 1184 ه.ق نشان مي دهد

 محراب مسجد جامع
در سالهای این بنا مورد تعمیر و مرمت قرار گرفته که در ذیل به اهم آن اشاره می گردد :
گزارشات اجمالي مرمت و حفاظت بنا :

1- اجراي كلاف آهني در جرزهاي دور گنبد چهل ستون مسجد
2- برداشتن پوشش شيرواني و اجراي پوشش آجري جداره فوقاني گنبد
3- عايقكاري و آجر فرش كامل پشت بام چهل ستون
4- اجراي سنگ فرش كامل كف شبستان چهل ستون
5- احياي كانال زه كش در فضاي داخل و بيرون مسجد
6- احياي كامل ورودي مسجد از سمت بازار
7- مرمت طاق و گنبدهاي آسيب ديده شبستان
8- مرمت و بازسازي بخشي از تزئينات و گچبري محراب مسجد
9- لايه برداري كتيبه كوفي و محراب مسجد
10- بازسازي بخشي از تزئينات تراشكاري وكاشيكاري سردر ورودي شبستان

---

بنای سه گنبد

بناي سه گنبد مقبره اي به شكل برج است كه در جنوب شرقي شهر اروميه واقع شده و در سال 580 هجري قمري بنا گرديده است. بنا شبيه مزارهاي قديمي شهر مراغه مي باشد كه در نتيجه عدم مراقبت و آسيبهاي وارده قسمت عمده خطوط و نقوش آن ريخته و از بين رفته است. در سالهاي اخير نسبت به نگهداري باقيمانده آثار اين بنا و مرمت قسمتهاي خراب شده آن اقدام گرديده است. درباره وجه تسميه سه گنبد برخي از مورخان بر اين باورند كه دو بناي ديگر نيز در مجاورت روستائي بنام چهريق از دهستانهاي شهرستان سلماس وجود داشته كه مجموعه سه بنا را در قديم سه گنبد مي ناميدند

نشاني بنا : بناي سه گنبد در داخل شهر اروميه در گوشه جنوب شرقي شهر و در يكي از كوچه هاي منشعب از خيابان استاد  برزگر قرار گرفته است
در سالهاي قبل اطراف بنا خالي از سكنه بوده ولي در 30 سال اخير به دليل توسعه شهر اين بناي قديمي در بين ساختمان هاي مسكوني محصور گرديده است

 قطر و ارتفاع بنا : قطر پنج متر و ارتفاع سيزده متر
كاربري قبلي و پيشنهادي بنا : مقبره - فرهنگي . تاريخي
باني يا معماران : ابو منصور
توصيف بنا و شرح گذشته بنا : اين بنا مقبره اي است مربوط به دوره سلجوقي , در كتيبه سردر ورودي سه گنبد نيز تاريخ 580ه.ق كه به خط كوفي نوشته شده خوانده مي شود . بنابراين اثر مذكور مربوط به قرن 6 هجري بوده و با ساير مقبره هاي دوره هاي سلجوقي مشابهت دارد
مقبره سه گنبد كه به شكل استوانه مي باشد با دو نوع مصالح متفاوت احداث گرديده , قسمتهاي تحتاني بنا تا ارتفاع حدود 3/6
 از سنگهاي تراش خاكستري رنگ ساخته شده و از اين قسمت به بالا تمام مصالح بنا از آجرهاي چهار گوش مي باشد
اين بنا به صورت دوطبقه احداث گرديده كه طبقه اول سردابه خوانده مي شود كه بوسيله پوششي از طبقه دوم مجزا مي شود .
سقف اصلي گنبد و ديوار هاي آن تماما سالم و بر جا مي باشد . طبقه دوم بنا مانند ساير مقادير دوره سلجوقي برروي سردابه احداث شده است . تزئينات سردر ورودي مقبره در نوع خود كم نظير مي باشد و به صورت قطعات سنگ و گچ با نقوش هندسي و كتيبه به خط كوفي تزئين شده است
در سالهای اخیر بنای سه گنبد مورد تعمیر و مرمت قرا گرفت که در ذیل به اهم این موارد اشاره شده است :
گزارشات اجمالي و مرمت و حفاظت بنا :
1-عايقكاري و اجراي آجر فرش پشت بام
2- بند كشي كامل نماي آجر مقبره
3- احياي پوشش از بين رفته سردابه
4- محوطه سازي و اجراي سنگ فرش به صورت قلوه چين